عضویت در خبرنامه الکترونیک

شهرسازی نقشه واکنش سریع می خواهد

کد خبر: 69649
تاریخ انتشار: ۱۴ بهمن ۱۳۹۴ - ۸:۴۸ ق.ظ

دولت‌های محلی و شهرداری‌هایی که برای ساختن مناطق با قابلیت زندگی بهتر و دارای پیاده‌روها و مسیرهای دوچرخه‌سواری و سیستم شهرسازی سنتی تلاش می‌کنند، غالبا با مخالفت سازمان‌های آتش‌نشانی روبه‌رو می‌شوند که اصرار بر این دارند که توسعه خیابان‌های جدید، باید مطابق قوانینی باشند که ساخت خیابان‌های عریض را تضمین می‌کنند

مناطق شهری، ترکیب پیچیده‌ای از تراکم زیاد افراد و زیرساخت‌ها هستند و بنابراین اگر فاجعه‌ای رخ دهد، تصمیم‌سازان با شرایط بسیار دشوار و چالش‌برانگیزی روبه‌رو خواهند شد. اتفاقات اخیر، چه فجایع طبیعی، چه انسانی، (به‌طور مثال، بمب‌گذاری در لندن و طوفان در نیو اورلئان) به وضوح، مشکلات زیادی درهماهنگی تیم‌های مختلف و پیداکردن اطلاعات مناسب را نشان دادند. چه کسی دست‌اندرکار عملیات نجات/ امدادرسانی است؟ کمپ‌های ویژه و موقتی کجا هستند؟ چه کسی این اطلاعات را دارد؟ اطلاعات کجا هستند؟ چه کسی مسئولیت آن را به عهده دارد؟ این اطلاعات تا چه اندازه قابل اعتمادند؟ دقت و صحت این اطلاعات تا چه حدی است؟ این درستی و دقت را چگونه درمی‌یابیم؟ این اطلاعات را چگونه باید تفسیر کنیم؟ اینها تنها چند سوال هستند که پیش از تصمیم‌گیری و دستور برای اجرا، باید به آنها پاسخ داده شود. این مقاله، یک سیستم فرضی برای واکنش اضطراری درمناطق شهری ارایه‌می‌دهد.
چالش‌های شهرنشینی
مدیریت بحران درمناطق شهری، نیازمند: ١) هماهنگی فوق‌العاده میان گروه‌های نجات/ امدادرسانی؛ ٢) اطلاعات مناسب (خصوصا اطلاعات جغرافیایی)؛ و ٣) اطلاعات و آگاهی در ارتباط دستورهای ارتباطی و اطلاعاتی به گروه‌های مشارکت‌کننده مختلف.
واکنش به شرایط اضطراری، بسیاری از افراد را درگیر می‌کند: تیم‌های نجات، تصمیم‌سازان در سطوح مختلف دولتی، شهروندان، مطبوعات و غیره. وظایف آنها و بنابراین، نیاز آنها به داده‌ها و اطلاعات، بسیار متفاوت است. همکاری و فهم خوب برای هریک از سطوح و برای بخش‌ها و نهادهای درگیر درمدیریت بحران ضروری است.
بسیاری ازکشورها، برای پاسخ به بلایای طبیعی، دارای سیستم‌های ساختارمند، روشن و تعریف شده هستند، اما متاسفانه درشرایط واقعی و درعمل، همیشه همه چیز موفقیت‌آمیز پیش نمی‌رود. مشکل زمانی عمیق‌تر می‌شود که عملیات برون‌مرزی نیاز باشد؛ یعنی جایی که تیم‌های زیادی از کشورهای مختلف، باید به‌عنوان یک واحد مشخص عمل کنند.
مکان‌های عمومی، نقش بسیار زیادی در شکل زندگی اجتماعی دارند. با توجه به افزایش جمعیت درجهان، خصوصا در شهرها که در‌ سال ١٩٠٠، تنها ١٣‌درصد جمعیت جهان را در خود جای داده بودند و در ‌سال ٢٠٥٠، این میزان به ٧٠‌درصد خواهد رسید، نیازمند تجدید تفکر و بازنگری در ساخت‌وساز و معماری شهری هستیم. این نیاز، بیش ازپیش درشرایط اضطراری و بحرانی احساس می‌شود.
در دهه‌های اخیر افزایش جمعیت خصوصا درمناطق شهری، شهرنشینی و مهاجرت به شهرهای بزرگ، پدیده پیچیده و مشکلات زیادی را به وجود آورده است. از طرفی، بلایای طبیعی یکی از مهم‌ترین مسائل در دنیای امروز است. خصوصا در مناطق شهری که اولا، به دلیل جمعیت زیاد و متراکم و همچنین وجود ساختمان‌های بلند، احتمال آسیب‌ها و تلفات این فجایع نیز بیشتر شده است و از طرف دیگر، مشکلاتی که به واسطه این بلایای طبیعی درشهرها بروز می‌کند، می‌تواند وضع زندگی، وضع اقتصادی و زیرساخت‌های جوامع را تحت‌تأثیر قرار دهد.
خسارات شهرنشینی
زمانی که طوفان کاترینا در‌ سال ٢٠٠٥، نیو اورلئان را در ایالات متحده آمریکا درهم نور دید، زنگ خطری برای همه کشورها بود. این طوفان ٨٥‌میلیارد دلار روی دست دولت فدرال، خسارت گذاشت. این طوفان، پرخسارت‌ترین (به لحاظ اقتصادی) بلای طبیعی در تاریخ ایالات متحده است. طوفانی که جان ١٨٣٦نفر را گرفت و ٨٥٠‌هزار خانه را ویران کرد و به بسیاری از جوامع ساحلی و مناطق اطراف آسیب وارد ساخت؛ به‌طوری که بعد از گذشت چندین سال، هنوز بعضی از آنها درپی بازیابی جوامع هستند. کمتر از ٥٠‌درصد ساکنان نیواورلئان، بیش از ٥‌سال بعد از طوفان، به شهرشان بازگشتند. به غیر از خسارات مادی، این طوفان موجب بسیاری خسارات روحی و روانی شد. در یکی از تحقیقات دانشگاه‌ هاروارد، نشان داده شد که بیش از ٥٠‌درصد نجات‌یافتگان طوفان کاترینا، از اختلال اضطراب بعد از فاجعه رنج می‌برند و ٢٠‌درصد نیز، بیماری‌های روانشناختی پیدا کرده‌اند. همین موضوع، نشان‌دهنده این است که سلامت روان در شهرها، بعد یک بحران طبیعی تا چه اندازه می‌توانند ترد و
شکننده باشد.
بلایای طبیعی به تنهایی در ‌سال ٢٠١٠، موجب ٩٦٠‌میلیارد دلار خسارت به اموال مردم و زیرساخت‌ها درکشور آمریکا شد.
به همین جهت است که برنامه‌ریزی برای بحران و مدیریت شرایط اضطراری، یکی از مهم‌ترین مسائلی است که در تصمیم‌گیری‌ها و سیاست‌گذاری‌ها، درنظر گرفته می‌شود تا میزان خسارات و تلفات انسانی و اقتصادی را به حداقل برسانند و میزان ایمنی و کیفیت زندگی درشرایط اضطراری را افزایش دهند.
به این منظور، شناخت فضای شهری، طراحی خیابان‌ها و مسیرهای تردد و معماری ساختمان‌ها و مراکز حیاتی، ضروری است. بنابراین برای مقابله با بلایای طبیعی و به حداقل رساندن تلفات در شهرها، باید طراحی شهری طوری صورت بگیرد که اولا، بیشترین مسیرها برای رسیدن به همه جای شهر در سریع‌ترین زمان، ممکن باشد؛ دوم، با مسدودشدن خیابان‌ها و مسیرهای ویژه، بتوان مسیرهای دیگری را جایگزین کرد تا امدادرسانی، مختل نشود؛ سوم، دسترسی به همه نقاط مرزی و حاشیه‌ای شهر، برای امدادرسانی ممکن باشد؛ چهارم، دستیابی شهروندان و ساکنان در نقاط مختلف شهر، به بیمارستان‌ها، آتش‌نشانی‌ها و پناهگاه‌ها به راحتی ممکن باشد؛ پنجم، به لحاظ معماری ساختمان‌ها، ساختارهای حیاتی مثل بیمارستان‌ها و پناهگاه‌ها، باید تا حد امکان دارای بیشترین مقاومت و ایمنی در مقابل انواع بلایای طبیعی باشند.
از این جهت، سیاست‌گذاری درحوزه شهرسازی و طراحی شهری، درمیان عناصر مهم میان‌رشته‌ای قرار می‌گیرد که علوم مختلف درحوزه‌های متفاوت باید به آن ورود کنند. حوزه‌هایی مانند معماری، شهرسازی، مهندسی عمران، زمین‌شناسی، محیط‌زیست، مدیریت بحران و بلایا و امدادرسانی. همچنین حوزه‌ای مانند جامعه‌شناسی، یکی از ارکان مهم سیاست‌گذاری شهری به حساب می‌آید؛ چراکه برای مدیریت شرایط بحران، باید اطلاعات دقیقی از تاب‌آوری و انعطاف‌پذیری روحی مردم درجامعه، میزان همبستگی و پیوستگی اجتماعی آنان در یک شهر به دست آورد.
منظورمان از انعطاف‌پذیری، هماهنگی با هر موقعیت، شرایط و هر محیطی است. به عبارت دیگر، انعطاف پذیری به معنای سازگاری با تغییرات محیطی و تغییر شرایط است.منظور از تاب‌آوری نیز، ظرفیت تحمل و بازگشتن به شرایط عادی بعد از چالش‌های مخرب درطیف گسترده‌ای از خطرات و بحران‌ها است.
اصول طراحی برای ساخت شهرهایی با تاب‌آوری بیشتر
مجموعه‌ای از اصول طراحی شهری وجود دارند که با آنها می‌توان تاب‌آوری شهرها، جوامع و ساختمان‌ها را بیشتر کرد. برای شروع و به منظور ساخت جوامع شهری با تاب‌آوری بیشتر، باید موارد زیر را درنظر گرفت:
١- ظرفیت سازگاری: ظرفیت تاب‌آوری با افزایش سازگاری نسبی سازمان‌های مختلفی که یک شهر را تشکیل می‌دهند، افزایش می‌یابد. سازمان‌ها و زیرساخت‌هایی که طراحی شده‌اند تا شرایط بحرانی را به سرعت به حالت عادی بازگردانند و آن را تنظیم کنند، می‌توانند انعطاف‌پذیری کلی یک شهر را افزایش دهند.
٢- پاسخگویی و یکپارچگی محیط: ظرفیت تاب‌آوری یک شهر با توجه به این‌که سیستم‌ها و کارکرد آنها تا چه اندازه درمقابل سیستم‌های طبیعی، خدمات و منابع، پاسخگو و یکپارچه هستند، تغییر می‌کند. گرچه پاسخگویی و یکپارچگی محیط نمی‌تواند به‌طور تام، مشکلات و اثرات منفی بلایای طبیعی را از بین ببرد.
٣- تنوع: افزایش گوناگونی سیستم‌های مختلفی که شهرها را تشکیل می‌دهند، بسیار مهم است؛ چراکه هرچه این گوناگونی و تنوع بیشتر و بزرگتر باشد، توانایی پیشرفت و نجات از استرس‌های خارجی را افزایش می‌دهد. تنوع سیستم‌ها، موجب کاهش بالقوه اثرات منفی در تمام شهر می‌شود.
اصول طراحی شهرهای انعطاف‌پذیر
طراحی مکان‌های شهری انعطاف‌پذیر، وابسته به موارد مختلفی است. بسیاری از فعالیت‌هایی که ما هم‌اکنون برای کاهش خطرات و مدیریت بحران انجام می‌دهیم، به لحاظ اقتصادی، محیط‌زیستی، یا فرهنگی نمی‌توانند دوام بیاورند. به منظور تأثیر مستقیم در طراحی شهری و آمادگی، چند اصل را برای برنامه‌ریزی تاب‌آوری شهری در سه بعد پیشگیری، مقابله و بعد از بحران، بیان می‌کنیم:
١- عبور و مرور: تاب‌آوری شهرها و مناطق حومه شهری، تا حد بسیار زیادی به وضع حمل‌ونقل وابسته است. بعد از مسیرهای پیاده‌روی و دوچرخه‌سواری، مسیرهای عبورومرور، پایدارترین حالت حمل‌ونقل است. شهرهای انعطاف‌پذیر، باید در طراحی‌های شهری خود بازنگری کنند و آنها را از الگوهای شهری ماشین‌گرا، به الگوهای شهری حمل‌ونقل گرای عمومی تغییر دهند. مسیرهای پیاده‌رو و حمل‌ونقل عمومی در افزایش کیفیت زندگی در یک شهر، بسیار موثرند. طراحی مسیرهای حمل‌ونقل عمومی می‌تواند در امر امدادرسانی در فجایع بسیار مهم باشد.
٢- اولویت پیاده‌روها: در طراحی شهری و سیاست‌گذاری شهرها، مسیرهای پیاده‌روی و دوچرخه‌سواری، به‌عنوان یکی از عناصر کیفیت زندگی سالم درنظر گرفته می‌شود. کاهش وابستگی حمل‌ونقل به خودروها، هم می‌تواند موجب کاهش آلودگی و ترافیک شود و هم شهروندان را برای استفاده از وسایل جایگزین درشرایط اضطراری آماده سازد.
٣- مکان‌های غیرایزوله: بدون‌شک یکی از مواردی که می‌تواند موجب افزایش انعطاف‌پذیری شهرها شود، فراهم کردن مکان‌هایی با اختیارات مختلف برای مردم است. مهم‌ترین مسأله، قابلیت نفوذ به این مکان‌هاست. به عبارت دیگر، در طراحی شهری باید از ساخت و طراحی مکان‌هایی که ایزوله هستند و ارتباطی با مکان‌های اطراف خود ندارند، اجتناب کرد. به‌طوری که این مکان‌ها به مکان‌های مجاور و سایر محیط‌ها مرتبط بشوند و مردم بتوانند به راحتی درمیان این محیط‌ها رفت‌وآمد کنند. این مسأله، در زمان بحران و شرایط اضطراری، بیش از پیش اهمیت پیدا می‌کند. چراکه امکان عملیات مختلف در فضایی گسترده را به نیروهای امدادی می‌دهد و مانع گیرافتادن مردم در محیط‌ها و فضاهای شهری بسته می‌شود که امکان ورود و خروج نیروهای نجات یا کمک‌رسان را محدود می‌سازد.
نقش معماران در چرخه تاب‌آوری فجایع طبیعی
علاوه بر موارد بیان‌شده که نقش معماری را در فجایع طبیعی و مدیریت بحران نشان داد، معماران نیز در چرخه بلایای طبیعی، واجد نقش‌های مرتبط هستند. در چرخه تاب‌آوری بلایا، بعد از رخ دادن یک فاجعه طبیعی تا فاجعه طبیعی بعدی، وظایف معماران، به ترتیب عبارت است از: بسیج نیروهای متخصص درحوزه معماری، ارزیابی سریع ایمنی ساختمان‌ها، کمک به اسکان موقت حادثه‌دیدگان یا افرادی که خانه‌هایشان آسیب ‌دیده است، ارزیابی جزیی ساختمان‌ها، کمک به انتقال مردم از پناهگاه‌های موقت به خانه‌هایشان، تعمیر و بازسازی خانه‌ها و ساختمان‌ها، تجزیه و تحلیل عملکرد ساختمان‌ها، ارزیابی خطرات، تغییر قوانین و نظامنامه‌های ساختمانی و مقاوم‌سازی ساختمان‌ها.
خیابان‌های سنتی
در سال‌های اخیر، دولت‌های محلی و شهرداری‌ها در ایالات متحده، سعی کرده‌اند که سیستم معماری شهری و خیابان‌ها را به سبک سنتی بسازند. یعنی خیابان‌های باریک و پوشیده از درخت. این خیابان‌های سنتی که در آنها ساختمان‌های کوتاه و مرتبط به هم قرار دارند، دور از سیستم شهرسازی بعد از جنگ جهانی دوم است که دارای تقسیمات بزرگ، با شبکه‌های پشت‌سرهم از خیابان‌های وسیع، ساختمان‌های بلند و غیرمرتبط با کوچه‌های بن‌بست است. این خیابان‌های باریک و طرح سنتی، با نظر به افزایش مخاطبان و طرفداران این مناطق، درحال گسترش هستند.
ساکنان، این خیابان‌های باریک (که حدود ٨ متر عرض دارند) و پوشیده از درخت را دوست دارند؛ چراکه این خیابان‌ها باعث حرکت خودروها با سرعت متوسط می‌شوند و آرامش، ایمنی و راحتی را برای افراد، اعم از پیاده‌ها یا دوچرخه‌سواران فراهم می‌کنند. میزان بالای خرید و اجاره‌خانه‌های این مناطق نسبت به مناطق دیگر، به خوبی نشان می‌دهد که این خیابان‌های با طرح سنتی تا چه اندازه مطلوب افراد و ساکنان است.
سازمان‌های آتش‌نشانی و سایر پاسخ‌دهندگان شرایط اضطراری در شهرها و شهرستان‌های قدیمی، به خوبی با فعالیت درچنین مناطقی با خیابان‌های باریک و پوشیده از درخت آشنا هستند. آنها می‌دانند که اگرچه عرض کم این خیابان‌ها باعث کاهش سرعت آنها می‌شود، اما شبکه‌های مرتبط خیابان‌ها و خانه‌های کوچک و غیرمرتفع، موجب تسهیل در پیدا کردن منطقه مورد نظرشان می‌شود و مسیرهای بیشتری را برای رسیدن به مقصد، دراختیار آنها قرار می‌دهد. بسیاری از این مناطق همچنین دارای کوچه‌ها و خیابان‌های فرعی هستند که برای امدادگران و پاسخ‌دهندگان درشرایط اضطراری، نقاط بیشتری را در دسترس آنها قرار می‌دهد.
مشکلات
– محله‌های جدیدتر و حومه شهری
در مناطق جدیدتر و حومه شهری، طی ٦دهه اخیر، سازمان‌های آتش‌نشانی آموخته‌اند که باید روی خیابان‌های با عرض ٣٦ الی ٤٠ فوت (١١ تا ١٢متر) به‌عنوان خیابان‌های استاندارد پافشاری کنند تا از دسترسی خوب مطمئن شوند اما آیین‌نامه‌هایی که امروزه مورد استفاده سازمان‌های آتش‌نشانی یا سایر سازمان‌های عمومی قرار دارند، اجازه تفاوت گذاشتن میان سیستم‌های حومه شهری با سیستم‌های سنتی با خیابان‌های مرتبط را نمی‌دهند.
– ماشین‌های آتش‌نشانی بزرگ
یکی دیگر از مشکلات این است که تمایل به ساخت ماشین‌های آتش‌نشانی بزرگ و بزرگتر، زیاد است. موضوع عجیب این است که این تمایل، دقیقا در زمانی افزایش پیدا کرده که درجامعه آمریکا، تعداد آتش‌سوزی‌ها تا حد چشمگیری رو به کاهش است. بسیاری از سازمان‌های آتش‌نشانی اعلام می‌کنند که کمتر از ١٠‌درصد تماس‌هایی که امروزه به آنها می‌شود، به منظور آتش‌سوزی است؛ حجم بسیار زیادی از این تماس‌ها، به دلیل شرایط اضطراری پزشکی و تصادفات است؛ جالب آن است که این تصادفات هم در خیابان‌های عریض که راننده‌ها را برای راندن با سرعت زیاد تحریک می‌کند، اتفاق می‌افتند و سازمان‌های آتش‌نشانی از ساخت این نوع خیابان‌ها حمایت می‌کنند.
موانع قانونی
دولت‌های محلی و شهرداری‌هایی که برای ساختن مناطق با قابلیت زندگی بهتر و دارای پیاده‌روها و مسیرهای دوچرخه‌سواری و سیستم شهرسازی سنتی تلاش می‌کنند، غالبا با مخالفت سازمان‌های آتش‌نشانی روبه‌رو می‌شوند که اصرار بر این دارند که توسعه خیابان‌های جدید، باید مطابق قوانینی باشند که ساخت خیابان‌های عریض را تضمین می‌کنند اما با توجه به علاقه مردم جهت زندگی در مکان‌های با سیستم خیابانی سنتی و باریک، در سال‌های اخیر، بسیار ضروری است که سازمان‌های آتش‌نشانی و سایر سازمان‌های مرتبط با شرایط بحران، این مشکلات را برای خود حل کنند و به دنبال راه‌حل‌هایی بگردند که نیاز همه مردم، نه‌تنها خود این سازمان‌ها را برطرف سازد./شهروند

دیدگاه کاربران