عضویت در خبرنامه الکترونیک
رئیس امور بهره‌برداری از سد الغدیر ساوه :

الغدیر رکورد خود را در کم آبی شکست!

کد خبر: 78356
تاریخ انتشار: ۱۹ مهر ۱۳۹۵ - ۸:۵۷ ق.ظ

سد الغدیر ساوه با ۲۶۵ متر طول تاج و حجم ۲۷۷ میلیون مترمکعب آب از نوع دو قوسی بتونی است که در سال ۷۲ با هدف تامین برق و آب کشاورزی ۲۳ هزار هکتار از اراضی این شهرستان احداث شد.

از دیگر ویژگی‌های فنی سد مخزنی ساوه را می‌توان ارتفاع ۱۲۸ متری از پی، ارتفاع ۹۱ متری از کف رودخانه و ارتفاع ۱۱۷۶٫۵ متری تاج سد از سطح دریای آزاد عنوان کرد. نوع سرریز این سد آزاد و ظرفیت سرریز ۱۲۰۰مترمکعب در ثانیه و ۳۲۰ هزار مترمکعب میزان حجم مصالح مصرفی در این سد است.

عملیات اجرایی این سد که در ۲۵ کیلومتری جنوب غربی شهرستان ساوه قرار دارد، از سال ۱۳۶۲ آغاز شد و در سال ۱۳۷۲ به اتمام رسید و سالانه ۲۳۰ میلیون مترمکعب آب قابل تنظیم برای آن پیش‌بینی شده است.

به گزارش  نداي مردم، همزمان با احداث سد الغدیر ساوه، نیروگاه‌های برقی آن نیز احداث شد. نیروگاه وفرقان که در محل سد قرار دارد، با قدرت ۱۰ مگاوات نصب شده و دو واحد پنج مگاواتی دارد. نوع توربین آن فرانسیس با محور عمودی، متوسط تولید مولد ۳۶ میلیون کیلووات ساعت و ولتاژ تولید مولد ۶٫۳ کیلوولت و ولتاژ انتقال ۶۳ کیلوولت است.

نیروگاه کانالی آسیابک نیز که در هشت کیلومتری سد استقرار دارد با قدرت نصب شده پنج مگاوات، دو واحد ۲٫۵ مگاواتی، نوع توربین آن فرانسی با محور افقی، متوسط تولید انرژی سالانه ۱۸ میلیون کیلووات ساعت، ولتاژ تولید مولد ۶٫۳ کیلووات، ولتاژ انتقال ۲۰ کیلوولت است و مجموعه ظرفیت نصب شده در دو نیروگاه ۱۵ مگاوات است.

این سد براساس اهداف چند منظوره شامل تنظیم آب کشاورزی، کاهش خطرات سیل، تولید انرژی الکتریکی، اشتغال‌زایی و ایجاد مراکز گردشگری احداث شده است و از ویژگی‌های مسیر انتقال آب در سد الغدیر این است که آب از طریق کانال اصلی به طول حدود ۱۰ کیلومتر به شبکه آبیاری منتقل می‌شود.

همان طور که پیشتر در معرفی سد الغدیر و ویژگی‌های آن گفته شد، این سد در هدف اولیه نقشی در تامین نیاز آب شرب شهر ساوه نداشته است، بلکه اصلی‌ترین هدف از احداث آن تامین برق و آب کشاورزی بوده است، اما باید با نگاهی حسرت‌بار به میزان آب ذخیره شده در پشت سد این طور بیان کرد که در حال حاضر اصلی‌ترین هدف سد و به عبارتی دیگر اولویت در تخصیص آب ذخیره شده آن تامین نیاز آب شرب شهر ساوه شده است.

قرار گرفتن شهرستان ساوه در منطقه نیم‌خشک و پائین بودن میزان نزولات آسمانی در این شهرستان(حتی از میانگین بارش‌های استانی) از یک سو و نیز دخالت عوامل انسانی در بالادست سد الغدیر ساوه موجب شده است که سد الغدیر این روزها تشنه‌تر از همیشه باشد و ذخیره آب پشت سد به کم‌سابقه‌ترین حجم ذخیره آب در تاریخ ۲۳ ساله احداث آن برسد.

کمبود منابع آبی در شهرستان ساوه موجب جدال بین سدالغدیر با کم‌آبی شده تا جائیکه نتیجه این جدال سخت تعطیلی نیروگاه‌های تولیدی برق در مجاورت این سد به دلیل خشکسالی و دور شدن اهداف ترسیم شده در احداث این سد به عنوان بزرگ‌ترین سازه بتونی احداث شده در سطح استان مرکزی است، چرا که سومین سالی است که سد الغدیر ساوه علاوه بر تامین آب مورد نیاز حوزه کشاورزی قسمتی از آب شرب شهر ساوه را نیز تامین می‌کند.

بارها گزارش‌های مختلفی در خصوص موضوع کم‌آبی در شهرستان ساوه بر روی خروجی خود قرار داده است. از گزارش “نماز باران بخوانیم” گرفته تا ” دهن کجی کامیون‌های پرآب‌بر به تشنگی ساوه” و “نگاه حسرت بار اراضی ساوه به سد الغدیر” که همه و همه به اصلی‌ترین دغدغه مردم این شهرستان که همانا کم‌آبی است، پرداخته است و به این مشکل از منظر صاحب‌نظران و متولیان امر به صورت تخصصی پرداخته شده است، اما وقتی خبر کاهش کم‌سابقه میزان آب ذخیره شده در سد الغدیر در تاریخ ۲۳ ساله احداث آن را شنیدیم بر آن شدیم تا با حضور رئیس امور بهره‌برداری از سد الغدیر آخرین وضعیت آبی آن را بررسی و راهکارهای حفظ وضعیت موجود و کمک به افزایش میزان آب را جویا شویم.

رئیس امور بهره‌برداری از سد الغدیر ساوه گفت: در حال حاضر حجم آب این سد به کمتر از ۲۰ میلیون متر مکعب رسیده است.

سید جلال شاهرخ با اشاره به اینکه بخشی از آب ذخیره شده در پشت سد الغدیر به منظور حفظ سد باید باقی بماند، افزود: با احتساب این میزان حجم قابل حفظ به منظور زنده ماندن سد، حجم آب کمی برای رفع نیاز کشاورزی و آب شرب شهر ساوه اختصاص می‌یابد که پاسخگوی نیازهای شهرستان نیست.

وی بیان کرد: هشت میلیون مترمکعب از آب این سد برای حوزه کشاورزی و پنج میلیون مترمکعب نیز برای آب شرب اختصاص می‌یابد و عملا با تخصیص این میزان آب، دیگر آبی پشت سد نخواهد ماند.

وی ادامه داد: از ابتدای سال ۱۳۹۵ تا نیمه اول مهرماه جاری بالغ بر چهار میلیون متر مکعب از نیاز آب شرب شهر ساوه از محل سد الغدیر تامین شده است که این میزان آب خصوصا در فصول گرم سال با توجه به ظرفیت محدود منابع آب زیرزمینی دشت ساوه کمک شایانی به تامین آب شهروندان کرده است.

شاهرخ با تاکید بر اینکه با توجه به کاهش دما و در نتیجه کاهش مصرف تا انتهای سال، این میزان به پنج میلیون متر مکعب خواهد رسید، اظهار کرد: نیاز کلی آب شرب و بهداشت شهر ساوه طی یکسال بالغ بر ۲۴ میلیون متر مکعب است که عمده این آب یعنی به میزان ۸۰ درصد آن از محل منابع آب زیرزمینی دشت ساوه و مابقی به میزان حدود ۲۰ درصد نیز از محل ذخیره سد الغدیر ساوه تامین می‌شود.

وی اضافه کرد: کاهش سطح آب زیرزمینی در دشت ساوه و کاهش آورد سد ساوه دو موضوع مهم و نگران‌کننده برای آینده آب شرب شهر ساوه محسوب می‌شود که علاوه بر بحث کمبود آب؛ موضوعات مرتبط با کاهش کیفیت آب شرب یکی دیگر از دغدغه‌های شرکت سهامی آب منطقه‌ای مرکزی را تشکیل می‌دهد.

عضو هیئت مدیره شرکت سهامی آب منطقه‌ای استان مرکزی در ادامه گفت: طی ۱۰ سال اخیر کاهش فاحش دو آورد حوضه آبریز در محل سد الغدیر بسیار مشهود و در عین حال نگران‌کننده بوده است.

وی گفت: مساحت حوضه آبریز سد ساوه با عنوان حوضه آبریز قره‌چای بالغ بر ۱۷ هزار کیلومتر مربع است که این حوضه در شهرستان‌های شازند، خنداب، کمیجان، فراهان و تفرش گسترده شده است.

به گفته شاهرخ، این بخش از شهرهای استان مرکزی تنها ۴۲ درصد از مساحت حوضه آبریز سد ساوه را شامل می‌شوند و به عبارت دیگر ۵۸ درصد حوضه آبریز آن در استان همدان قرار دارد.

وی با اشاره به اینکه سد ساوه ظرفیت ذخیره تا ۲۹۳ میلیون متر مکعب آب را دارد، افزود: در سال آبی ۹۴-۹۳ تنها ۲۱ میلیون مترمکعب و در سال آبی ۹۵-۹۴ به میزان ۲۵٫۵ میلیون مترمکعب آب وارد دریاچه سد شده است.

این مقام مسئول در شرکت سهامی آب منطقه‌ای مرکزی تصریح کرد: عدم بارندگی مناسب در فصول تر سال از نظر نوع بارش و پراکندگی آنها تنها یکی از عوامل موثر در عدم تحقق آورد مناسب حوضه بوده است.

وی به سایر عوامل دخیل در این حوزه اشاره کرد و گفت: عوامل انسان‌ساز دیگر شامل افزایش سطح زیر کشت و نیز الگوی کشت از زراعت به باغ در کنار تغییر رژیم رودخانه از حالت زهکش به حالت تغذیه به دلیل کاهش سطح آب زیرزمینی دشت‌های بالادست بر روی آب پایه رودخانه اثر گذاشته و در نتیجه ورودی آب به دریاچه سد را تحت تاثیر خود قرار داده است.

رئیس امور بهره‌برداری از سد الغدیر ساوه در ادامه به راهکارهای برون‌رفت از این مشکل اشاره کرد و گفت: به نظر می‌رسد جهت افزایش میزان آب ورودی به دریاچه سد لازم است با هماهنگی سایر شهرستان‌های بالادست و حداقل در فواصل غیرزراعی ضمن بستن مسیر انهار در محل سر دهانه‌های منشعب شده از رودخانه، آب رودخانه از محل بندهای کشاورزی به داخل رودخانه هدایت شود.

وی گفت: علاوه بر این لازم است مسیر رودخانه در محل‌هایی که به دلیل عدم وقوع سیلاب طی سال‌های اخیر به حالت ماندآب و در نتیجه تبدیل به نیزار شده است، لایروبی کلی یا موضعی صورت گیرد تا با این تمهیدات بتوان آب جاری شده در فصل پائیز و زمستان جاری را به سمت پائین دست دریاچه سد الغدیر ساوه هدایت کرد.

به گزارش ایسنا؛ حوضه آبریز سد ساوه بین دو استان مرکزی و همدان گسترده شده و قرار دارد و همین موضوع اهمیت نگرش حوزه‌ای به سد ساوه را فراتر از نگرش منطقه‌ای و استانی، دوچندان می‌کند.

با احداث سد اکباتان در بالادست سد الغدیر ساوه در سال‌های پس از احداث سد ساوه که نتیجه بی‌تدبیری مسئولان پیشین بوده است و نیز دخالت عوامل انسانی دیگری در بالادست این سد، ورودی آب از استان همدان به سد الغدیر ساوه نزدیک به صفر شده است. در حالی که جانمایی که برای احداث سد الغدیر ساوه صورت گرفته است به دلیل سرازیر شدن آبی بود که از استان همدان وارد حوضه آبریز ساوه می‌شده و این سد برای ذخیره منابع آبی این حوضه آبریز پیش‌بینی شده است.

مواجه شدن ساوه با پدیده خشکسالی از یک سو و برداشت آب در بالادست سد موجب شده است که از سال ۱۳۸۵ به بعد، آورد سدالغدیر ساوه هیچ وقت به ۴۰ میلیون‌متر مکعب نرسد در صورتی که طبق آمار درازمدت باید ۳۴۰ میلیون‌متر مکعب آورد داشته باشد.

متاسفانه سال گذشته ورودی این سد ۱۶ میلیون متر مکعب و امسال حدود یک متر مکعب بر ثانیه است و این آمار برای شهری که هم قطب کشاورزی استان مرکزی به شمار می‌رود و هم بخشی از آب شرب شهری آن از طریق سد تامین می‌شود، آماری نگران‌کننده است.

به نظر می‌رسد یک تعامل بین‌بخشی مسئولان ارشد استان مرکزی با استان همدان به منظور اختصاص سهم بیشتری از منابع آبی به حوزه آبریز دشت ساوه، جلوگیری از برداشت‌های غیرمجاز در مسیر هدایت آب، مدیریت در مصرف آب و روی آوردن کشاورزان به آبیاری‌های نوین بتواند وضعیت نگران‌کننده حجم آب ذخیره شده در پشت سد الغدیر ساوه را برطرف کند تا دیگر شاهد نگاه حسرت‌بار ساوه به سد الغدیر نباشیم.

البته نباید از این موضوع نیز غلفت کرد که باید دعا کنیم تا با آغاز فصل آبی در سال جدید که روزهای نخستین آن را سپری می کنیم مشمول رحمت الهی قرار گرفته و سالی پربارش را در انتظار بمانیم.

دیدگاه کاربران