عضویت در خبرنامه الکترونیک

بازآفرینی شهری، یکی از رویکردهای اصلی دولت تدبیر و امید در سیاست توسعه شهری/ معرفی پنج راهبرد کلیدی در حوزه بازآفرینی

کد خبر: 88763
تاریخ انتشار: ۱۹ شهریور ۱۳۹۶ - ۹:۲۱ ق.ظ

جلسه در راستای توجه دولت یازدهم به ارتقای کیفیت زندگی شهروندان در سراسر نقاط کشور، وزارت راه و شهرسازی با ارزیابی و آسیب‌شناسی سیاست‌ها، برنامه‌ها و اقدامات به‌ عمل آمده در حوزه بهسازی و نوسازی شهری و همچنین بازخوانی شهر امروز و شناخت صحیح مسائل و مشکلات گریبان‌گیرشهرها، با آگاهی از مسائل و چالش‌های پیش‌رو و نیز ظرفیت‌های موجود، سیاست جدیدی را در قالب یک دستور کار شهری نوین با عنوان بازآفرینی شهری ارائه کرده است.

به گزارش ندای مردم، بازآفرینی شهری به عنوان یکی از رویکردهای اصلی در بخش سیاست توسعه شهری وزارت راه و شهرسازی در دولت یازدهم اعلام شده است که در این گزارش به بررسی جزئیات و معرفی راهبردهای کلیدی آن در فرآیند اجرایی طی ۴ سال گذشته خواهیم پرداخت.

راهبرد اول) تبیین چارچوب نظری تدوین اصول مبانی سیاست‌ها و راهبردهای بازآفرینی شهری

درراستای توجه دولت یازدهم به ارتقای کیفیت زندگی شهروندان در سراسر نقاط کشور، وزارت راه و شهرسازی با ارزیابی و آسیب‌شناسی سیاست‌ها، برنامه‌ها و اقدامات به‌ عمل آمده در حوزه بهسازی و نوسازی شهری و همچنین بازخوانی شهر امروز و شناخت صحیح مسائل و مشکلات گریبان‌گیرشهرها، با آگاهی از مسائل و چالش‌های پیش‌رو و نیز ظرفیت‌های موجود، سیاست جدیدی را در قالب یک دستور کار شهری نوین با عنوان بازآفرینی شهری ارائه کرده است.

بازآفرینی شهری سیاستی جامع و یکپارچه برای حل مشکلات شهرها است به نحوی که منجر به ارتقای شاخص‌های زیست‌پذیری و کیفیت زندگی شهروندان شود. بازآفرینی شهری در برگیرنده شبکه­ای از اقدامات و برنامه­های منعطف در مقیاس­های فضایی مختلف و در مسیر اهداف توسعه پایدار است. این رویکرد همه‌جانبه، مشارکتی، فرایندمبنا، راهبردی، شهرنگر و اجتماع‌محور سیاست­ها و برنامه­های بازآفرینی است که در تمامی سطوح، مشارکت حداکثری کنشگران و ذینفعان، به ویژه مردم را به همراه دارد.

با گذشت بیش از دو دهه از شروع برنامه­ ها و اقدامات بهسازی و نوسازی در ایران، تعریف و تبیین یک چارچوب نظری برای ایندسته از برنامه­ها و اقدامات منطبق بر ویژگی­های پهنه­ های ناکارآمد و نیز تبیین سندی یکپارچه برای الزام آور نمودن این برنامه و سیاست­ها ضرورت یافت. بازاندیشی در انگاره­های توسعه شهری با تأکید بر ارتقای شاخص­های زیست­پذیری و کیفیت زنئدگی شهری در قالب سیاست بازآفرینی شهری نخستین گامی بود که در این دوره از دولت در برنامه و اقدامات بهسازی و نوسازی شهری موردتوجه قرار گرفت. شرکت مادر تخصصی عمران و بهسازی شهری بعنوان متوّلی این بخش در وزارت راه و شهرسازی تمامی سیاست­ها، برنامه­ها و اقدامات خود را بر این اساس مورد بازنگری و تدقیق قرار داد.

تهیه و تصویب سند ملی راهبردی احیاء، بهسازی، نوسازی و توانمندسازی بافت‌های فرسوده و ناکارآمد شهری

عـدم ­همسوئی سیاست­­ها و اقدامات دستگاه­ها، فقدان سیاستگذاری یکپارچه و روشن در مواجهه با مسائل بافت­­­های ناکارآمد شهری و عـدم همکاری­های میان بخشی، بعنوان سه آسیب اصلی زمینه­ساز تدوین سند ملی بازآفرینی شهری شد.

سند ملی راهبردی احیاء، بهسازی، نوسازی وتوانمندسازی بافت­های فرسوده و ناکارآمد شهری توسط گروهی از متخصصان ممتاز کشور و با همفـکری و هم­اندیشی جمع گسترده­ای از صاحبان اندیشه و مدیران با تجربه کشور تهیه شد و در شهریورماه سال۱۳۹۳توسط هیات محترم وزیران (در راستا ماده ۱۶ قانون حمایت ازاحیا، بهسازی، نوسازی وتوانمندسازی بافت­های فرسوده وناکارآمد شهری مصوب ۱۳۸۸) مصوب شد.

سایر اقدامات

تدوین دستورالعمل­ها و شیوه‌نامه تهیه طرح­ها
تهیه و تدوین بیانیه‌ها و دستورالعمل­های هدایت‌کننده جریان بازآفرینی
تبیین چارچوب مفهـومی بازآفرینی شهری (کاهش فقـر شهـری، افزایش هوّیت و منزلت مکانی، افزایش تاب­آوری شهری، افزایش حکمروایی محلی)
تدوین شیوه­نامه شناسایی عرصه­های ناکارآمد شهری، گونه­شناسی و تبیین سیاست‌های ذیربط
تدوین دستورالعمل و شیوه­نامه تهیه طرح­ها
شناسایی کنشگران ذی­نفع و ذی­نفوذ در فرایند بازآفرینی شهری
تشکیل شورای سیاستگذاری­ و ­برگزاری شصت نشست بمنظور بهره­گیری از مشاوره نخبگان در رشته­های تخصصی مرتبط:
تصویب” الحاق مواردی به سند ملی راهبردی احیاء، بهسازی و نوسازی و توانمندسازی بافت­های فرسوده و ناکارآمد شهری” در هیات دولت (تاریخ ۶ /۶/۱۳۹۵):

علاوه بر تدوین و تصویب سند ملی به عنوان یک سند فرادست و راهبردی اقدامات دیگری درراستای تحکیم مبانی نظری و تدقیق چارچوب­های مفهومی برای فرایند بازآفرینی شهری برنامه­ها و اقدامات دیگری پیگیری شد که مهمترین آن عبارتند از:

تشکیل کارگروه‌ها، شوراها و کمیته‌های تخصصی

راه­اندازی شورای سیاست­گذاری و تشکیل ۶۰ جلسه به منظور مشاوره و راهبری برنامه‌های بازآفرینی ستادی و استانی.
تشکیل کارگروه مشترک شرکت مادر و سازمان راهداری و حمل­و­نقل جاده‌ای درخصوص معماری راه.
تشکیل کارگروه آموزش با هم‌اندیشی پیرامون موضوع، بررسی تجارب قبلی، بررسی نمونه موردی تهران و … باحضورکارشناسان و اندیشمندان صاحب نظر دراین حوزه.
تشکیل کارگروه مشترک شرکت‏های عمران و بهسازی راه‌آهن ج.ا.ایران (تنظیم چارچوب همکاری مشترک، تعریف پروژه‏های مشترک، همایش و …).
تشکیل کمیته مستندسازی و بانک اطلاعاتی.
کارگروه مدیریت بحران و پدافند غیرعامل.
تشکیل کارگروه محرک توسعه با هدف تهیه و تدوین راهنما و دستورالعمل تعریف، هدایت و پایش پروژه‌های محرک توسعه.
تدوین سند سیاست­های فرهنگی بازآفرینی.
تدوین شیوه­نامه مطالعات محدوده­ها و محلات هدف بازآفرینی.
تدوین شیوه­نامه شناسایی محدوده­ها و محلات ناکارآمد هدف بازآفرینی شهری.
تدوین دستورالعمل جریان سازی بازآفرینی در محدوده­ها و محلات.
تدوین شرح خدمات طرح جامع بازآفرینی شهری پایدار.
تدوین بیانیه حفاظت از بافت تاریخی و تصویب در شورای عالی شهرسازی و معماری۱۱/۰۲/۱۳۹۶.
تهیه دستورالعمل طراحی (معماری و طراحی شهری) در محدوده­ها و محلات هدف جهت ابلاغ به ادارات کل راه و شهرسازی استان­ها.
تصویب درج تخصص بازآفرینی شهری در نظام فنی – اجرایی کشور در شورای عالی فنی و امور زیربنایی.
تهیه سند طراحی همخوان با زمینه و تدوین شرح درس مذکور به منظور برگزاری دوره ارتقای پایه با همکاری دفتر مقررات ملی و کنترل ساختمان.
تهیه و تنظیم و اصلاح اسناد راهبردی:
ئاصلاح ساختار و اساسنامه شرکت مادر تخصصی عمران و بهسازی با تأکید بر نقش تسهیل­گری این نهاد.
تنظیم شیوه‌نامه برای تهیه اسناد استانی، شهری، محلی و تدوین و تدقیق فرایند راهبری و تصویب آن.

تشکیل شبکه همکاری مشترک در سطح ملی استانی شهری

باتوجه به تعدد دستگاه­های دخیل و عدم همگرائی و هماهنگی سیاست­ها، برنامـه­ها و اقــدامات این نهادهای ذی­مدخل، تشکیل شبکه­ای از این کنشگران برای هم راستا سازی سیاست­ها، هماهنگی اقـدامات، هم­افزائی منابع و تبیین برنامه اقدام جامع مشترک درسطح ملی(ستادملی) و ستادهای متناظر استانی وشهری ضروری بود.تشکیل ستادملی بازآفرینی شهری که با همت مقام عالي وزارت متبوع هر۱۵روز یکبار تشکیل میگردد، سبب ایجاد عزم ملی بین کلیه دستگاه­های دخیل و نمایندگان آن­ها و توسعه و تقویت مدیریت فرابخشی و یکپارچه در سطح استانی و شهری شده است. تشکیل کارگروه­های تخصصی پنج گانه زیرمجموعه ستاد ملی(کارگروه پیشگیری، کارگروه اجتماعی، کارگروه اقتصادی، کارگروه مدیریت روستاهای واقع در حریم) و همچنین انعقاد تفاهم­نامه­های همکاری مشترک از جمله مهمترین اقدامات همسوکننده دستگاه­ها و نهادهای عضو ستاد ملی به شمار می‌رود.

اهداف و وظایف ستاد ملی بازآفرینی شهری پایدار

ايجاد نهاد ملي هدايتگر بخش دولتي- عمومي متشكل از تمامي دستگاه‌هاي تصميم‌گيرنده و درگير براي بازآفرینی پایدار محدوده‌ها و محلات هدف برنامه‌های احیاء، بهسازی و نوسازی شهری موجود و پيش‌نگري از گسترش آن در سطح كشور.
فرهنگ‌سازي براي ايجاد وحدت رويه و زبان مشترك بين كليه دستگاه‌‌هاي اجرايي در مورد محدوده‌ها و محلات هدف برنامه‌های احیاء، بهسازی و نوسازی شهری درچارچوب سندملی راهبردی احیاء، بهسازی، نوسازی و توانمندسازی بافت‌های فرسوده و ناکارآمد شهری.
تدوين ساز و كارهاي تعامل و اقدام مشترك نهادهاي دولتي- عمومي و مردمي در سطوح ملي، منطقه‌اي، محلي.
هماهنگي بين‌بخشي و همسوسازي برنامه‌هاي كليه دستگاه‌هاي مرتبط با امر توانمندسازي به منظور انجام اقدام مشترك و جلوگيري از دوباره كاري و انجام اقدامات موازي.
تصويب آئين‌نامه‌هاي مربوط به نحوه فعاليت ستاد ملي و ستادهاي استاني و اجرايي به پيشنهاد دبيرخانه ستاد ملي .
شناسايي و تعيين محدوده‎ها و محلات هدف برنامه‌های احیاء، بهسازی و نوسازی شهری و تصويب برنامه‌ها و طرح‌هاي بازآفرینی تهيه شده توسط استان‌ها به ترتيب اولويت و ارجاع به مراجع ذيربط قانوني.
برنامه‌ريزي و تدارك منابع مالي حاصل از مشاركت مالي ساكنان و كمك‌ها و تسهيلات قابل اختصاص عمومي و دولتي و اقدام نسبت به اجراي تدريجي طرح‌هاي تهيه شده از طريق دستگاه‌هاي اجرايي ذيربط با تنظيم برنامه مرحله‌اي.
انجام نقش مديريت ميان بخشي و حلقه پيوند ميان سطوح كلان برنامه‌ريزي با سطح محلي.
بررسي و پيشنهاد راهكارهاي مناسب در برنامه‌هاي توسعه اقتصادي ، اجتماعي و فرهنگي كشور.
بازنگري در قوانين موجود و پيشنهاد قوانين مورد نياز مرتبط با امور ساكنين محدوده ها و محلات هدف برنامه های احیاء، بهسازی و نوسازی شهری در چارچوب اهداف پيش‌بيني شده در سند ملي.
بررسي و تصويب راهكارهايي به منظور استفاده از تجارب فني و منابع مالي بين‌المللي با رعايت ضوابط مربوطه.
شناسايي و اولويت ‌‌بندي مناطق شناسايي شده محلات هدف شهرهاي استان به منظور انجام مطالعات و اقدامات اجرايي.
هدايت و نظارت بر اجراي برنامه ها وطرح‌هاي بازآفرینی در استان.
نظارت كيفي و بررسي و تأييد برنامه ها وطرح‌هاي بازآفرینی كه توسط مشاوران تهيه مي‌شود و نظارت بر اجراي طرح‌ها.
بازنگري در قوانين و مقررات محدوده كننده دسترسي اقشار كم‌درآمد به تسهيلات و امكانات شهري.
بررسي و تصويب راهكارهايي به منظور تعيين تكليف املاك واقع در محدوده شهر و بررسي و تصويب راهكارهايي به منظور گنجانيدن محلات هدف در برنامه‌ريزي محلي
فراهم نمودن زمينه‌ ايجاد تشكل‌هاي مردمي(CBO ها، NGOها ) و حمايت از اين گونه تشكل‌ها.
بررسي و تصويب برنامه‌هاي آموزشي، فرهنگي، تبليغي، ترويجي در زمينه جلب مشاركت‌هاي مردمي، توسعه و ظرفيت‌‌سازي مديريت شهري، توسعه مهارت‌هاي افراد، اشتغال زايي و… .

افزایش تاب‌آوری و کاهش خطرپذیری در شهرها و کلان‌شهرها

تعیین و تدقیق حرايم گسل‌های اصلی شهر تهران با همکاری سازمان­های مرتبط و با هدف اجرای محدودیت ساخت و ساز در این حرائم و ادامه این طرح در شهرهای تبریز، کرمان، مشهد، کرج .
تدوین و انتشار ویرایش چهارم استاندارد ۲۸۰۰ (آیین نامه طراحی ساختمان‌ها در برابر زلزله).
توسعه و ارتقاء ایمنی ساختمان‌ها در برابر زلزله با نصب سیستم قطع‌کن گاز هنگام وقوع زلزله.
بررسی فروریزش‌های شهر تهران.
ارزیابی ریسک درسامانه حمل ونقل جاده‌ای دراستان­های تهران، مازندران، البرز و برنامه‌ریزی برای۶ استان.
اقدام جهت نوسازی شبکه شتابنگاری (عقد قرارداد خرید ۲۲۶ دستگاه شتابنگار (پس از برجام).
نصب و راه‌اندازی ۱۷ ایستگاه شتابنگاری در مناطق لرزه‌خیز.
ثبت ۲۳۵۳ رکورد سه مولفه‌ای از زمین‌لرزه‌ها از سال ۹۲ تاکنون.
ریز‌ پهنه‌بندی ژئوتکنیک لرزه‌ای جهت تعیین استراتژی کاربری‌های شهری، جانمایی سازه‌های مهم و تأسیسات و شریان‌های حیاتی، طراحی و اجرای سازه‌ها و مدیریت بحران در حین وقوع زلزله برای بیش از ده (۱۰) شهر کشور.
تدوین راهنمای ارزیابی اثرات زیست‌محیطی (EIA) در طرح‌های تفصیلی شهری.

راهبرد دوم) توسعه و تقویت مدیریت فرابخشی در سطح ملی، استانی و شهری

به استناد بند (۲) سند ملی، ستاد ملی بازآفرینی پایدار محدوده‌ها و محله‌های هدف برنامه‌های احیا، بهسازی و نوسازیبا عضویت ۱۲ وزارتخانه و سایر اعضاء تشکیل شده است.فعالیت ستاد ملی بازآفرینی شهری پایدار که از تیرماه ۱۳۹۴به طور مستمر شروع بکار نموده، حاصل آن تاکنون برگزاری۳۱جلسه و ۳۶۲ مصوبه داشته است. (تاریخ اولین جلسه ۲۳ تیرماه سال ۱۳۹۴ وتاریخ آخرین جلسه۲۳ خردادماه سال ۱۳۹۶). تعداد ۲۳استان و۲۳ دستگاه ملی عضو ستاد و ۹ نهادغیر دولتی گزارش عملکرد و برنامه­های آتی خود را در ستاد ملی ارائه کردند.

تشکیل ستادهای استانی و شهرستانی بازآفرینی شهری

براساس بند ۲-۲- تاکنون ۹۳۴ جلسه ستاد استانی/ شهرستانی بازآفرینی شهری که ۱۲۸۰مصوبه داشته است برگزار شده است.

ستادهای بازآفرینی شهری در سطح استان به ریاست استانداران و دبیری مدیران کل ادارات راه و شهرسازی و همچنین در سطح شهرستان به ریاست فرمانداران و دبیری شهرداران و با عضویت دستگاه‌های مرتبط تشکیل‌شده‌اند.

راه­اندازی ستاد کلانشهرتهران و کمیته­های زیرمجموعه و ستاد هماهنگی اجرایی مناطق ۲۲ گانه شهرتهران به شرح زیر انجام شده است:

راه‌اندازی و تشکیل جلسات کمیته‌ای ذیل ستاد کلانشهر تهران
راه‌اندازی کمیته خدمات و زیرساخت به تعداد ۱۳ جلسه
راه‌اندازی کمیته توسعه فرهنگی و اجتماعی به تعداد ۵ جلسه
راه‌اندازی کمیته مالی و اقتصادی به تعداد ۳ جلسه
راه‌اندازی کمیته امنیتی و حقوقی به تعداد ۳ جلسه

تشکیل کارگروه‌های تخصصی ۵ گانه زیرمجموعه ستاد شامل:

کارگروه حقوقی و پیش‌نگری و پیشگیری از گسترش بافت‌های ناکارآمد شهری
کارگروه ارتقای اقتصادی و مشارکت‌های مردمی و تسهیلات
کارگروه ارتقای وضعيت امور اجتماعي، فرهنگي و سلامت
کارگروه مدیریت نظام اسکان جمعیت در روستاهای واقع در حریم بلافصل شهرها
کارگروه تخصصی ارتقای آموزش‌های تخصصی و پژوهش‌های کاربردی
کمیته پایش و مستندسازی

راهبرد سوم) فراهم کردن ابزارهای مالی و قانونی پشتیبان برنامه‌های بازآفرینی شهری

ایجاد نگرش توسعه شهری ریل‌پایه

ساماندهی سرویس­های حمل­ونقل.
لحاظ نگرش توسعه شهری ریل پایه در مطالعات طرح جامع سایت­های ایستگاهی.
احداث ایستگاه­های تبادلی در مسیر خطوط حومه­ای کلانشهرها و ایستگاه­های مترو (به عنوان مثال درتهران: جوانمرد قصاب، ری، آزادگان، محمدشهر کرج).
انجام مطالعات جهت ایجاد application تهیه بلیت قطارهای بین شهری و حومه­ای.
توجه ویژه به سیر قطارهای حومه­ای و افزایش میزان سیر این قطارها در اطراف کلانشهرها.
هماهنگی با شهرداری­ها به منظور توسعه یکپارچه قطارهای حومه­ای و سیستم حمل­ونقل درون شهری.
یکپارچگی سخت افزاری و نرم­افزاری گونه­های مختلف حمل و نقل همگانی در مکان ایستگاه­های راه آهن.

ایجاد ایستگاه‌ها با نگرش توسعه حمل و نقل محور (TOD)

لحاظ در مطالعات طرح جامع.
پياده­سازي توسعه مبتني بر حمل و نقل در طراحي ايستگاه­ها (TOD)
مکان­یابی ایستگاه­های راه آهن در مراکز عمده فعالیت و خدمات شهری با رویکرد(TOD)
ايجاد فضاهاي مشترك با ساير سيستم­هاي حمل و نقل در ايستگاه هاي مسافري.
تجاري سازي و افزايش كيفيت خدمات ايستگاهي در حوزه نفوذ ايستگاه­ها.
تعامل با سیاستگذاران شهری در برنامه­ریزی برای توسعه و بازآفرینی فضای شهری و پیرامون ایستگاه­ها.

راهبرد چهارم) شناسایی، ایجاد و تقویت ظرفیت‌ها و نهادهای ذینفع در فرایند بازآفرینی شهری

تسهیلات نوسازی و بهسازی در محدوده‌ها و محلات هدف

تأمين مالی ۰۰۰,۵ واحد در بافت فرسوده در شروع مورد اقدام واقع شد و پذيرش ۰۰۰,۵۰ واحد ديگر صورت پذيرفته و سهميه به شبكه ابلاغ شده است.

صندوق نیکوکاری مرمت و احیاء بافت فرسوده
دستورالعمل اجرایی تأسیس، فعالیت و نظارت بر مؤسسات پس‌انداز و تسهیلات مسکن
دستورالعمل اجرایی گواهی سپرده مدت‌دار ویژه سرمایه‌گذاری خاص
طراحی فرایندها، ساختار اجرایی و مالی صندوق توسعه محلی (از طریق مشاور مربوطه) و آنالیز ریسک‌های مربوط به صندوق ازجمله: ریسک مالک و مستأجر و ریسک صندوق
افزایش بهره­وری دارایی­های سرمایه(عقد قرارداد مدیریت دارایی­ها میان بانک مسکن و شرکت عمران شهرهای جدید)
تفاهم‌نامه ارائه خدمات مدیریت دارایی‌ها در تاریخ ۱۲/۰۶/۹۴ منعقد گردیده است.
قرارداد ارائه خدمات مدیریت دارایی‌ها نیز در شهریور ماه سال ۱۳۹۵ منعقد شده است.
مکاتبه با بانک مرکزی به منظور اخذ مجوز اعطای تسهیلات به شرکت مذکور صورت پذیرفته و در انتظار تهیه و ارائه گزارش توجیه مالی توسط شرکت عمران و شرکت تأمین سرمایه جهت ارسال به بانک مرکزی است.

راهبرد پنجم) تدوین برنامه جامع بازآفرینی در افق برنامه ششم توسعه با رویکرد اقتصاد مقاومتی

برای نخستین بار در کشور پس از دو دهه اجرای سیاست­های بهسازی و نوسازی شهری، شرکت مادر تخصصی عمران و بهسازی شهری بر پایه مطالعات انجام شده، سیاست­ها و اولویت­های وزارت خانه متبوع در حوزه توسعه شهری از مسائل کلان تا خرد و همچنین شناخت صحیح مسائل و نیز ظرفیت های توسعه محلی به تدوین برنامه جامعی برای شهرهای هدف و در هر شهر برای محدوده­ها و محله­های هدف برنامه­های بهسازی و نوسازی شهری پرداخته و در این فرایند ۷ گام اساسی را نیز پیموده است:

تعیین شهرهای هدف و دارای اولویت در استان­های کشور بر اساس شاخص­های کمی و کیفی مدون.
تعیین محلات و محدوده­های هدف ودارای اولویت برنامه­ریزی و اقدام بر حسب گونه.
تبیین برنامه اقدام در محدوده­ها و محله­های هدف در حوزه­های توسعه و ارتقای زیرساخت، خدمات ارتقای فضاهای شهری و توسعه قلمرو عمومی، بهسازی و نوسازی مسکن، ابزارسازی، نهاد سازی، ظرفیت سازی، شبکه سازی و ارتقای توانمندی­های ساکنان.
تعیین اولویت­های انجام هر یک از اقدامات با توجه به خواست و نیاز ساکنان و امکان سنجی تحقق برنامه.
تبیین نقش وسهم نقش­آفرینان دراجرای هریک از اقدامات با تأکیدبرهمکاری ومشارکت همه گروه­های دخيل.
بودجه­ریزی اهرمی برای ترغیب و تشویق سایر دستگاه­ها و بهینه سازی استفاده از منابع دولتی.
تلاش برای نهادینه کردن این فرایند ازطریق مستندسازی و ایجاد پایگاه داده، آمـوزش، تـرویـج و اطلاع رسانی و تبیین نظام نظارت، پایش و ارزیابی.

بر این اساس برای ۲۷۰۰ محله در ۴۹۵ شهر با وسعتی بالغ بر ۶۰ هزار هکتار بافت ناکارآمد میانی مشتمل بر ۱۰۰۰ محله و همچنین ۱۶۸ شهر با وسعتی بالغ بر ۲۵ هزار هکتار بافت تاریخی مشتمل بر ۶۰۰ محله و نیز در ۹۱ شهر با وسعتی بالغ بر ۴۵ هزار هکتار سکونت گاه غیر رسمی مشتمل بر ۱۱۰۰ محله فرایند برنامه ریزی و تعیین اولویت­ها و برنامه اقدام به انجام رسیده است( ۵۸ محله تاریخی، ۲۷ محله ناکارآمد میانی و ۱۸۷ محله درسکونتگاه‌های غیررسمی).

اصلاح نظام قراردادها و امور پیمان

طراحی مدل اجرایی و ساز و کار مشارکت بخش عمومی- خصوصی
تبدیل موضوع ساماندهی و توانمندسازی بافت­های ناکارامد به یکی از اولویت­های نظام برنامه­ریزی کشور در پیوند با نظام برنامه­ریزی توسعه ملی:
نقشپذیری در بخش مسکن در تأمین حدود ۳۵ درصد مسکن مورد نیاز و تخریب و نوسازی ۶۰ درصد از مسکن ناپایدار در محدوده‌های شهری:
اقدام به برنامه برای پروژه­های شهری بازآفرینی برای بافت ناکارامد میانی، غیررسمی، حاشیه­ای، ارزشمند و تاریخی در بخش مسکن و عمران و شهری تا پایان برنامه ششم.
تبیین نقش و سهم نقش آفرینان در اجـرای هر یک از اقـدامـات با تأکید بر همـکاری و مشارکت همه گروه­های دخیل.
بودجه­ریزی اهرمی برای ترغیب و تشویق سایر دستگاه­ها و بهینه­سازی استفاده از منابع دولتی.

شناسایی، ایجاد و تقویت ظرفیت‌ها و نهادهای ذینفع در فرایند بازآفرینی شهری

عملیاتی کردن فرایند بازآفرینی مستلزم شناسائی دقیق کنشگران اصلی، تبیین نقش هر یک از دستگاه­ها و نهادهای ذی­مدخل و ایجاد و تقویت ظرفیت­های مدیریتی و نهادی لازم برای پذیرش این نقش و در صورت عدم وجود ساختار مورد نظر، نهادسازی است. در این راستا مهم­ترین و کلیدی­ترین نقش آفرینان دراین فرایند، مردم، ساکنان مناطق هدف و شهروندان هستند. تقویت نقش سازمان­های مردم نهاد(سمن‌ها)، هیأت­های امناء، تسهیل گران، شورایاری­ها و شورای معتمدان محلی از اهم اقدامات در این زمینه بوده است.

راه­اندازی دفاتر تسهیل­گری در ۱۵ شهر به شکل پایلوت نیز نمونه­ای از این اقدامات به شمار می­رود. دومین حلقه مفقوده در این فرایند که زمینه­ساز حضور بخش خصوصی در عرصه اقدامات بازآفرینی شهری می­گردد نیز نهاد توسعه­گر است. برنامه­ریزی برای تبیین ساختار نهاد توسعه­گر در محلات هدف بعنوان نهاد تخصصی بخش خصوصیهماهنگ­کننده کلیه مجریان، مدیریت ریسک سرمایه­گذاری وضمانت کیفیت وخدمات حرفه­ای در محدوده­های هدف، تأمین­کننده منابع مالی و مدیریت و راهبری برنامه­های مشارکت با ساکنان و مالکان نیز اقدام کلیدی دیگر در حوزه نهاد سازی است. در ارکان این نظام سه جایگاه ویژه مورد توجه بوده است : دولت به عنوان سیاستگذار، حمایت کننده و تسهیلگر و شهرداری­ها به عنوان نهاد محوری مدیریت برنامه­های عملیاتی و بخش خصوصی به عنوان مجری.

نهاد توسعه محله و در سطح پایین­تر آن، مرکز توسعه محله به عنوان حلقه­های اتصال میان دخیلان چهارگانه، بسترهای اجتماعی و نهادی برنامه­ریزی مشارکتی را فراهم کرده و اثربخشی عملکرد آنان در اقدامات توسعه­ای را افزایش می­دهند.

«مرکزونهادتوسعهمحله،مراکزراهبریتوسعهمحلاتشهریهستندکهطیفرآیندهایتصمیمسازی،برنامه­ریزیوتصمیم­گیریازپایینبهبالا مکانیسمِبازآفرینیدرمحلاترابرنامه­ریزی،پایشوارزیابیمی­کنند.»

فراهم کردن ابزارهای مالی و قانونی پشتیبانی برنامه‌های بازآفرینی شهری

تحقق برنامه­های بازآفرینی در گرو فراهم شدن ابزارهای لازم در عرصه عمل است.با تدوین دستورالعمل اجرايی تبصره۲ ماده هفت قانون حمایت از احیاء، بهسازی و نوسازی روش­های مختلف تأمین منابع اجرای طرح­های بازآفرینی مدون و مصوب گردید و براین اساس تشکیل صندوق بازآفرینی شهری، راه اندازی مؤسسات پس­انداز و تسهیلات مسکن در بافت های ناکارآمد شهری، مدیریت منابع غیر نقدی(دارايي­ها)، صندوق­های نیکوکاری، تأمین مالی خرد از طریق راه­اندازی صندوق­های خرده وام، اختصاص منابع یارانه ای در اختیار بانک مسکن به تسهیلات نوسازی، تنوع بخشی و اولویت دادن به استفاده از تسهیلات بانکی به متقاضیان نوسازی و سایر ابزارهای مالی فراهم و با محوریت بانک مسکن بعنوان یک بانک توسعه ای دنبال می شود. مصوبات هیأت محترم وزیران، ستاد فرماندهی اقتصاد مقاومتی، شورای اجتماعی کشور، شورای عالی معماری و شهرسازی کشور، بانک مرکزی، مجلس شورای اسلامی(برنامه ششم و بودجه سال ۹۵ و ۹۶ ) و نیز تدابیر ابلاغی مقام معظم رهبری از مهمترین ابزارهای قانونی فراهم شده در این دوران هستند. اهم اقدامات انجام شده به شرح زیر می باشند:

طراحیفرایندها،ساختاراجراییومالیصندوقتوسعهمحلی (ازطریقمشاورمربوطه) وآنالیزریسک­هایمربوطبهصندوقازجملهریسکمالکومستأجروریسکصندوق
تدوین پیش نویس دستوالعمل اجرایی تاسیس، فعالیت و نظارت بر موسسات پسانداز وتسهیلات مسکن و پیگیري از بانک مرکزي تا تصویب نهایی دستورالعمل در ۱۸ماده و ۴تبصره با هدف جذب پس اندازهاي خرد و اعطاي تسهیلات مسکن در مناطق جغرافیایی مشخص در جهت تامین مالی مسکن
تدوین آئین نامه اجرایی تبصره ۲ماده ۷قانون حمایت از احیاء، بهسازي و نوسازي و تأکید بر استفاده همزمان از ظرفیت­هاي بازار پول، سرمایه و بیمه.
مشارکت در طراحی فرایندها، ساختار و سازمان اجرایی و مالی اعطاي تسهیلات نوسازي و بهسازي بافتهاي فرسوده و ناکارآمد شهري و سکونتگاه­هاي غیر رسمی در قالب صندوق توسعه محلی )از طریق مشاور مربوطه( با همکاري دفتر فناوري اطلاعات.
کاهش سود تسهیلات خرید مسکن در بافت های ناکارامد از محل صندوق پس انداز یکم به % ۸در محدوده ها و محلات هدف
پرداخت تسهیلات بهسازي،نوسازي محدوده­ها و محلات هدف براساس مصوبه مورخ ۱۳۹۳/۰۸/۰۸هیات دولت) شرح عملکرد پیوست شماره یک می باشد(
پرداخت تسهیلات ودیعه اسکان موقت بر اساس ماده ۱۲ قانون ساماندهی و حمایت از تولید و عرضه مسکن)شرح عملیات پیوست شماره دو می باشد(
اعمال تخفیف مالیاتی در بافت­هاي فرسوده براساس آیین نامه اجرایی ماده ۷۷ قانون مالیات­هاي مستقیم به شرح تبصره ماده ۱۲ ) در صورت تعیین ضرایب مالیاتی براي تعیین درآمد مشمول مالیات ساخت و فروش موضوع این آیین نامه توسط کمیسیون موضوع ماده ) (۱۵۴قانون، ضرایب ساخت و فروش در بافتهاي فرسوده با رعایت قوانین ذيربط به میزان شصت درصد ) (%۶۰ضرایب مربوط، اعمال خواهد شد(.
طراحی مدل فروش و عرضه شناور با ۲۵حالت عرضه جهت جذب تقاضا با رژیم هاي مالی:

استفاده از بودجه های مندرج در قانون بودجه سال ۹۵ مشتمل ردیف ساماندهی حاشیه شهرها ( ۱۸۰۰ میلیارد ریال)، پایلوت مشهد (۹۰۰ میلیارد ریال) و پایلوت قم و شیراز(۳۶۰ میلیارد ریال) و ردیف ۱۵۰۲۰۱۲۰۰۴ با رویکرد اهرمی و هدایت سهم آورده دستگاه­های مدیریت شهری عضو ستادهای استانی و شهرداری­ها به محدوده های هدف.

آخرین وضعیت تحقق روش‌های تأمین مالی مندرج درآئین‌نامه اجرایی تبصره (۲) ماده (۷) قانون حمایت از احیاء، بهسازی و نوسازی بافتهای فرسوده و ناکارآمد شهری

طرح‌ریزی بازآفرینی شهری

با آسیب­شناسی بعمل­آمده که حاکی­ از ­ناکارآمدی طرح­های تهیه ­شده به شیوه­های رایج است، نظام طرح­ریزی دراین فرایند دچارتحولی عظیم شده است. طرح­های پروژه محور، کمی، کالبدمبنا، غیرمنعطف و بی­توجه به خواست و نیازمردم کنار گذاشته شده و علاوه برمحتوای جدید دریک نظام طرح ریزی نوین، فرایندم حور، دارای ابعادی منعطف­تر،شهرنگروازسوی ديگر، محله مبنا، مشارکتی و منطبق با خواست و نیازساکنان،تدوین و به اجراگذاشته شده اند.

درشیوه­نامه جدید تهیه شده بدین منظور، علاوه بربازشناسی محدوده­های ناکارآمد براساس دستورالعمل­جامع جدید، شناخت واقعی مسائل ومشکلات این مناطق (تقاضامحور)، تعیین نقش و سهم این­مناطق درسیاست­های توسعه شهر،تعیین اولویت­ها، ظرفیت سنجی، توانسنجی و تبیین سیاست­های مواجهه باهرگونه ازمناطق یاد شده درمقیاسی شهرنگر به ارائه برنامه­های عملیاتی متناسب با هرگونه در یک نظام برنامه­ریزی پائین به بالا در مقیاس محله می­پردازد.

طرح­های نوین بازآفرینی شهری در این چارچوب ضمن برخورداری ازیک نگاه شهری وسرزمینی به مؤلفه­های واقعی زندگی ساکنان این مناطق در مقیاس و فرایندی حقیقی می‌پردازند./

دیدگاه کاربران